شرح درس : آشناكردن دانشجويان پرستاري بااصول همه گير شناسي وكاربردآن درتجزيه وتحليل مشكلات بهداشتي جامعه . بدين منظورمفاهيمي چون سلامت وبيماري ، پيشگيري وسطوح آن ، غربالگري، سيرطبيعي بيماري و مدلهاي اپيدميولوژيكي برخوردبا بيماريها موردبحث قرارميگيرند.

هدف درس: هدف ازارائه اين درس انتقال اطلاعات لازم درمورداصول اپيدميولوژي وپزشكي پيشگيري ، علل ايجادوچگونگي انتشاربيماريها درجامعه وارائه اطلاعات اختصاصي درموردهمه گيري شناسي  بيماريهاي شايع كشورميباشد.

اهداف كلي ازارائه اين واحد:

آشنايي دانشجويان وافزايش آگاهي آنها نسبت به مفاهيم ذيل ميباشد.

1-      تعريف وتاريخچه واساس شكل گيري علم اپيدميولوژي

2-      مفاهيم خاص وكاربردي اپيدميولوژي (اپيدمي – اندميك – اسپوراديك)

3-      مفهوم سلامت وبيماري – سيرطبيعي بيماري – پيشگيري وسطوح آن

4-      تغييرات شدت بيماري – زنجيره عفونت – تغييرات تظاهرات عفونت(فرآيندعفونت – منابع عفونت – روشهاي انتقال ، الگوي ايجادبيماري ، اقدامات كنترل وپيشگيري )

5-      مدلهاي اپيدميولوژيك بررسي بيماريها(مدل چندعليتي ) وكاربردآن دركنترل وپيشگيري بيماريها. جنبه هاي اپيدميولوژي بهداشت ، حركات جمعيت ، شاخص جمعيتي .

6-      شاخصها وميزانهاي بهداشتي وكاربردآن دراپيدميولوژي. بررسيمنابع اطلاعاتي دربهداشت .

7-      غربالگري ونقش آن دركشف بيماريها وحفظ سلامت

8-      روشهاي مطالعات اپيدميولوژي : اپيدميولوژي توصيفي (شخص – مكان – زمان )

9-      اپيدميولوژي تحليلي (مطالعات تجربي ومطالعات مشاهده اي )

10-  انواع اپيدمي وجنبه هاي انتقال بيماري عفوني-گوارشي.

11-  جنبه هاي اپيدميولوژي بيماري عفوني مثل ، سل ، مالاريا،

12-  جنبه هاي اپيدميولوژي بيماري قابل پيشگيري توسط واكسن.

13-  بيماريهاي منتقله از طريق تماس جنسي( Std )

14-   جنبه هاي اپيدميولوژيكي بيماريهاي غير واگيرمزمن (سرطانها – قلب وعروق )

15-  جنبه هاي اپيدميولوژي سوانح وحوادث

16-  اپيدميولوژي بيماريهاي مزمن(مطالعات گذشته نگروآينده نگر)

17-  اپيدميولوژي عفونت بيمارستاني

§         اهداف اختصاصي:

1-تعاريف وتاريخچه واساس شكل گيري اپيدميولوژي

·         دانشجوبايدبتواند:

الف: تعاريف مختلف اپيدميولوژي رابيان كند.

ب :تفاوت علم اپيدميولوژي باپزشكي باليني راشرح دهد.

ج : ابرازمهم اپيدميولوژي (ميزان – ثبت – تناسب) رافهرست نمايد.

2-                  مفاهيم خاص وكاربردي دراپيدميولوژي :

·         دانشجوبايدبتواند:.

الف: اصطلاحات اپيدمي – اندميك – اسپوراديك رادراپيدميولوژي شرح دهد.

ب : ويژگي يك اپيدمي راتوضيح دهد.

ج : مفاهيم : ميزان حمله – موارداوليه وثانويه – دراپيدميولوژي شرح دهد.

د: با واژه هايي چون آلودگي،منبع عفونت، عامل بيماريزا،.... آشنا شودومثال هركدام رابداند.

و : بامفاهيم ؛ بروز وشيوع دراپيدميولوژي آشنا شود و آنها راشرح دهد.

3-                  مفهوم سلامت وبيماري وسيرطبيعي بيماري – پيشگيري وسطوح آن:

·         دانشجوبايدبتواند:

الف: مفهوم سلامت وبيماري رابداندوآنها راتوضيح دهد.

ب : مراحل وسيرطبيعي بيماري را شرح دهد.

ج  : پيشگيري اوليه رابتواندتوضيح دهد.مثال بزند.

د   : پيشگيري ثانويه رابتواندشرح دهد. مثال بزند.

و : پيشگيري ثالثيه رابدرستي شرح دهدومثال بزند.

4-تغييرات شدت بيماري ، زنجيره عفونت – تغييرات تظاهرات عفونت (فرآيندعفونت – منابع عفونت – روشهاي انتقال – الگوي ايجادبيماري – اقدامات كنترل وپيشگيري)

§         دانشجوبايدبتواند:

الف: مفهوم شدت بيماري راشرح دهدوعوامل موثربرشدت بيماري رابيان كند.

ب : اجزاء زنجيره انتقال عفونت راشرح دهد.

ج  : منابع ومخازن را در اپيدميولوژي بيماري قابل واگيرشرح دهد.

د  : راههاي مستقيم وغيرمستقيم انتقال مجاري رابيان كند.

ه  : فرآيندعفوني شدن ازمرحله ايجادعفونت تاايجادبيماري راشرح دهد.

و : اقدامات عمومي براي كنترل بيماري قابل واگيرراشرح دهد.

ز: اقدامات اختصاصي براي كنترل بيماري قابل واگيرراتوضيح دهد.

5-  مدلهاي اپيدميولوژيكي (مدل چندعليتي) كاربردآن دركنترل وپيشگيري ازبيماريها. جنبه هاي اپيدميولوژي بهداشت ، حركات جمعيت ، شاخص جمعيتي :

§         دانشجوبايدبتواند:

الف: مدل مثلثي دراپيدميولوژي راشرح دهد.

ب : اجزاء مدل مثلثي (عامل بيماريزا- محيط – ميزبان ) راتوضيح دهد.

ج  : انواع عامل بيماريزا – محيط – ميزبان دراپيدميولوژي آشنا شود.

د   : مدل چندعليتي رادراپيدميولوژي شرح دهد.

ه   : مدل چرخ رادراپيدميولوژي توضيح دهد.

و   : تفاوت مدل عليتي ومدل چرخ راشرح دهد.

ز: مفهوم مهاجرت راشرح دهد.

ح  : عوامل موثربرمهاجرت راتوضيح دهد.

ط  : بامفهوم نسبت سرباري درجامعه آشناشود.

ي: بامفهوم جمعيت جوان درجامعه آشناشود.

6-                شاخصها وميزانهاي بهداشتي وكاربردآن دراپيدميولوژي  . بررسي منابع اطلاعاتي دربهداشت اجتماعي

·         دانشجوبايدبتواند:

الف: بامفهوم : ميزان – نسبت –  دراپيدميولوژي آشنا شود.

          ب: شاخصهاي خام (مرگ وميرخام – تولدخام)راشرح دهدوروش محاسبه آنهاراتوضيح دهد.

          ج  : عوامل موثربرشاخصهاي خام رابداند.

          د  : شاخصهاي اختصاصي؛ مانند: مرگ وميراختصاصي سني ، مرگ وميراختصاصي جنيني رابتواندشرح دهد.

          ه : ميزانهاي مرگ وميركودكان زيريكسال (TMR) ومرگ وميركودكان زير28 روز(NMR) رابتواندتوضيح دهد.

و: منابع اطلاعاتي مهم درجامعه رافهرست كند.

ز  : مزاياومعايب هركدام ازمنابع اطلاعاتي راشرح دهد.

ح : براي هركدام ازبيماريها مناسبترين منابع اطلاعاتي راانتخاب كند.

7-غربالگري ونقش آن دركشف بيماريها وحفظ سلامت :

§         دانشجوبايدبتواند:

الف: پديده كوه يخ (Iceberg) رادرجامعه شرح دهد.

ب : مفهوم غربالگري رادرجامعه شرح دهدوتفاوت آن با آزمونهاي تشخيصي راشرح دهد.

ج : شرايط انجام غربالگري درجامعه رافهرست كند.

د: مفهوم (اعتبار- اعتماد) درغربالگري راشرح دهد.

و : اجزاي يك آزمون غربالگري (حساسيت – ويژگي – ارزش اخباري ) راشرح دهد.

ح: عوامل موثربرارزش اخباري راشرح دهد.

8-      روشهاي مطالعات اپيدميولوژي (اپيدميولوژي توصيفي )  

·         دانشجوبايدبتواند:

الف: اپيدميولوژي توصيفي راشرح دهد.

        ب- : بامفهوم زمان – مكان – شخص دراپيدميولوژي توصيفي آشنا شود.

        ج- مقوله هاي شخص،‌زمان و مكان را تشريح كند و تاثير آنها را در ابتلاء و مرگ و مير در بيماريها شرح دهد.

9-      مطالعات تحليلي(مطالعات تجربي ومشاهده اي)

·         دانشجو بايد بتواند:

الف : تفاوت مطالعات تجربي ومشاهده اي رافهرست كند.

ب- نحوه اجراي هر كدام از روش ها را توضيح دهد.

ج- محدوديت هاي هر كدام از روش ها را شرح دهد.

د-  مراحل و اجزاء مطالعه تجربي را شرح دهد.

10-  انواع اپيدمي وجنبه هاي انتقال بيماريها. بيماريهاي عفوني-گوارشي

§         دانشجوبايدبتواند:

الف: ويژگيهاي يك اپيدمي بامنبع مشترك راشرح دهد.

ب : ويژگيهاي يك اپيدمي باپيشرونده راشرح دهد.

ج :عوامل موثربرايجاديك اپيدمي پيش رونده راتوضيح دهد.

د  : بامنحني همه گيري ومكان همه گيري آشنا شود.

11-  جنبه هاي اپيدميولوژي بيماري عفوني( سل ، مالاريا)

·         دانشجو بايد بتواند:

الف- زنجيره عفونت را در بيماريهاي واگير شرح دهد.

ب- راههاي كنترل و پيشگيري از بيماريهاي عفوني را توضيح دهد.

ج- منبع و مخزن بيماري را بشناسد و چگونگي كنترل آنها را شرح دهد.

د- براي هر كدام از بيماريهاي عفوني، استراتژي كنترل را شرح دهد.

12-  جنبه هاي اپيدميولوژي بيماري قابل پيشگيري توسط واكسن.

·         دانشجو بايد بتواند:

الف- بيماريهاي قابل پيشگيري توسط را بشناسد.

ب- واكسن را تعريف كند و تركيب هر كدام از واكسن ها را شرح دهد.

ج- زنجيره سرد در واكسن را شرح دهد.

د- برنامه واكسيناسيون كشوري را بشناسد.

13 -جنبه هاي اپيدميولوژي بيماريهاي منتقله ازطريق تماس جنسي :

·         دانشجوبايد بتواند:

الف: بيماريهاي منتقله از طريق تماس جنسي را بشناسد.

ب-عوامل ايجادكننده مجاري عفوني درجامعه راشرح دهد.

ج : منابع ومخازن هركدام ازبيماريهاي شايع رابداندوشرح دهد.

د  : راههاي انتقال بيماري شايع درجامعه راتوضيح دهد.

ه  : اقدامات كنترل وپيشگيري بيماري عفوني شايع راشرح دهد.

و : شيوع اپيدميولوژيكي مجاري عفوني شايع رادرايران وجهان توضيح دهد.

14    جنبه هاي اپيدميولوژيكي بيماريهاي غير واگيرمزمن (سرطانها – قلب وعروق )

·         دانشجو بايد بتواند:

الف- سير طبيعي در بيماريهاي مزمن را شرح دهد.

ب- عوامل موثر در بروز بيماريهاي مزمن را شرح دهد.

ج- راههاي كنترل و پيشگيري از بيماري را بشناسد.

د- سطوح مختلف پيشگيري در اين بيماريها را توضيح دهد.

15    جنبه هاي اپيدميولوژي سوانح وحوادث :

·         دانشجوبايدبتواند:

الف: عوامل انساني موثربرسوانح وحوادث راشرح دهد.

ب : عوامل محيط موثربرسوانح وحوادث رافهرست نمايد.

ج  : شيوع حوادث وسوانح رادرايران وجهان شرح دهد.

د  : اقدامات كنترل وپيشگيري رادرهركدام ازسوانح بيان كند.

16    اپيدميولوژي بيماريهاي مزمن(مطالعات گذشته نگروآينده نگر)

·         دانشجو بايد بتواند:

الف- بيماريهاي مزمن را تعريف كند.

ب- روش بررسي بيماريها را شرح دهد.

ج- مطالعه گذشته نگر و آينده نگر را توضيح دهد.

د- معايب و محاسن هر كدام از روش ها را توضيح دهد.

17    اپيدميولوژي عفونت بيمارستاني

·         دانشجو بايد بتواند:

الف- عوامل بيماريزا در عفونت بيمارستاني را شرح دهد.

ب- تفاوت عفونت بيمارستاني را با ساير عفونت ها  شرح دهد.

ج- عوامل موثر در بروز عفونت بيمارستاني را شرح دهد.

د- راههاي كنترل عفونت بيمارستاني را توضيح دهد.

روش آموزش : سخنراني بااستفاده ازوسايل كمك آموزشي (پروژكتور- اسلايد) پرسش وپاسخ ازدانشجوتكاليف وپروژه تحقيقاتي جهت افزايش انگيزه دانشجو:

تغيير روش تدريس: باتوجه به ارزيابي اوليه(كوييز) از دروس ارايه شده،امكان تغيير روش تدريس فراهم مي باشد. علاوه برآن،معرفي Case  بيمار و ارايه الگوي «كنترل بيماري» توسط فراگيران در ارزيابي روش تدريس مفيد خواهد بود.در واقع «سنجش ميزان بكارگيري مهارت ها و مفاهيم آموختني»، نشان دهنده نيل به اهداف آموزشي و ارزيابي روش تدريس خواهد بود.

 فعاليت مشاوره علمي فراگيران: با توجه به دروس ارايه شده در ساعات كلاسي،امكان بازنگري مطالب و طرح سوالات و رفع اشكال درسي براي فراگيران فراهم مي باشد.تعيين ساعت مشاوره علمي(حداقل دو ساعت در هفته) مي تواند در راستاي فعاليت مشاوره ايي فراگيران عمل نمايد.

نحوه ارزيابي: برگزاري كوييز در جلسات مختلف،فعاليت كلاسي و برگزاري آزمون كتبي.

منابع درسي :

1-Farmer, R, 8 miller. D:1983: Lecture notes on Epidemiology and community medicinc:2^nd

2-اصول اپيدميولوژي مازنر، ترجمه كيومرث ناصري

3-اپيدميولوژي گوريس ، ترجمه ، دكترهلاكوئي  : سال 1384

تعيين نمرات ارزشيابي:

امتحان كتبي                                           14 نمره

ارزشيابي كوييز                                       1 نمره

طراحي يك پروژه تحقيقاتي                         5 نمره 

مقررات

حداقل نمره قبولي: 10 نمره

تعداد دفعات مجاز غيبت در كلاس 17/4 مجموع ساعات ارايه كلاس.

شرايط اجرا: كلاس درس – تخته سفيد- اسلايد- پروژكتور

جدول زمان بندي درس اپيدميولوژي

نمونه يك طرح درس

سال تحصيلي : 86-85                                        تاريخ ارائه :

ترم :                                                             تعداددانشجو:

نام واحد: اپيدميولوژي ومبارزه با بيماريها

مدت كلاس : 2 ساعت

منبع : اصول اپيدميولوژي مازنر: ترجمه : كيومرث ناصري

امكانات آموزشي : پروژكتور- اسلايد – اورهد

عنوان درس : غربالگري ونقش آن دركشف بيماري  :

اهداف آموزشي : دانشجودرپايان اين فصل بايدبتواند:

·         پديده كوه يخ راشرح دهد: وباچنين بيماريهايي آشنا شود.

·         تعريف غربالگري ومعيارهاي انجام غربالگري درجامعه را شرح دهد..

·         تفاوت غربالگري – باآزمونهاي تشخيصي راشرح دهد.

·         حساسيت – ويژگي – ارزش اخباري درغربالگري راتوضيح دهد.

·         بااعتبارواعتماددرآزمون غربالگري آشناشود.

·         عوامل موثربرارزش اخباري درآزمون غربالگري راشرح دهد.

§         روش آموزش : سخنراني – پرسش وپاسخ

§         روش اجرا:

§         معرفي كلي پديده كوه يخ درجامعه                                                      10 دقيقه

§         پرسش ازدانشجويان درموردمثال چنين بيماريهاي درجامعه+ جمع بندي مطالب  10 دقيقه

§         تعريف غربالگري ومعياريهاي انجام غربالگري درجامعه (اسلايد4و3و2و1)  15 دقيقه

§         تفاوت غربالگري باآزمون تشخيصي باپرسش ازدانشجويان                           5  دقيقه

§         شرح تفاوت غربالگري باآزمون تشخيصي . مشاهده اسلايد(6و5)                  5 دقيقه

§         تعاريف وبيان فرمولهاي حساسيت – ويژگي – ارزش اخباري – اسلايد(9و8و7)    10 دقيقه

§         بيان يك مثال براي تعيين حساسيت – ويژگي – ارزش اخباري                        10 دقيقه

§         استراحت وجوابگوي سوالات فردي دانشجويان                              10 دقيقه

§         شرح كامل اجزاي غربالگري (اعتماد- اعتبار- بازده ياكارآيي)اسلايد(12و11و10)   15 دقيقه

§         عوامل موثربركارآيي آزمون غربالگري – مشاهده اسلايد(15-14-13)               10 دقيقه

§         شرح كامل عوامل موثربرارزش اخباري درآزمون غربالگري (18-17-16)    15 دقيقه

§         ارزشيابي درس : سوالات شفاهي ازدانشجويان